Æппæтдунеон æхсæнадон змæлд "Иры Стыр Ныхас"-ы уæнгтæ цыппæрæмы фембæлдысты Алагиры районы фæсивæдимæ æмæ æрныхас кодтой, абон сын сæ зæрдæ цы фарстатæ агайы, уыдоныл. Æмбырд уыд Алагиры районы бынæттон хиуынаффæйады администрацийы бæстыхайы. Архайдтой дзы канд кæстæртæ нæ, фæлæ хистæртæ дæр.

"Иры Стыр Ныхас"-ы Координацион советы сæрдар Кучиты Руслан æмбырды архайджыты базонгæ кодта, “Ныхас” абон йæ размæ цы ахсджиаг фарстатæ æвæры, уыдонимæ. Сæ сæйрагдæр — сомбон ирон æвзаг, не 'гъдæуттæ, нæ культурæ фидæны фæлтæртæм чи адæтдзæн, уыцы кæстæртимæ иумæйагæй кусын. Уымæн та хъæуы фæлтæрты æнгомдзинад, кæрæдзиуыл æууæндын æмæ кæрæдзийæн аргъ æмæ кад кæнын.

Алагиры районы фæсивæд сæхи равдыстой хъæппæрисджынæй. Цы фæндонтæ бахастой, уыдонæн ис бынат нæ царды æмæ сæм хъæуы хъус æрдарын. Уый нысан кæны, абоны цардмæ куыдфæндыйы цæстæй кæй нæ кæсынц, кæй агурынц фæндаг рæстдзинадмæ, фæрныгдзинадмæ æмæ, уымæ сæ чи здаха, ахæм хистæрты.

02 1

02 2

02 3

Æмбырды ныхас цыд ирон æвзаг бахъахъхъæныны мадзæлттыл. Куыд зонæм, афтæмæй Алагиры районы æвзагзонынады бæрæггæнæнтæ вæййынц бæрзонд. Фæлæ ма Бекъойты Тимуры фæнды, цæмæй сæйраг уынгты рекламон фæйнæджытыл фыст цæуой зæронд дзырдтæ (архаизмтæ, историзмтæ) сæ æмбарынæдтимæ. Йæ ныхас ын адарддæр кодта Гæззаты Ибрæгим: "Цъиувæдис систам æвзаджы тыххæй, фæлæ, сæйрагдæр, бинонтæ сты дæнцæг кæстæртæн æмæ хи артдзæсты дзурын хъæуы иронау. Скъолаты, рæвдауæндæтты та ирон æвзаджы ахуыргæнджытæй хъуамæ кусой, йæ зæрдæ йæ адæмы хъысмæтыл кæмæн риссы, йæ сагъæс æвзаг бахъахъхъæнын кæмæн у, æрмæстдæр ахæм ахуыргæнджытæ. Скъоладзаутæн ирон æгъдауы кой чи кæна, æгъдау сын чи амона, уый, фыццаджыдæр, хъуамæ æгъдауджын уа йæхæдæг".

Кучиты Руслан РЦИ-Аланийы ахуырад æмæ наукæйы министр Иринæ Азимоваимæ куы фембæлд, уæд ацы фарстайыл дæр æрныхас кодтой. Йæ курдиат та уыд, цæмæй "Стыр Ныхас"-ы уæнгтæн уа бар скъолайы сывæллæттимæ нæ ирон æгъдæуттæ æмæ культурæйыл ныхас кæнынæн сæрмагонд фембæлдты руаджы. Ууыл министр зæрдиагæй сразы. Бдайциаты Фатимæйы курдиат та уыд, цæмæй ахуырад æмæ наукæты министр иннæ аз ирон æвзаджы урочыты сахæттæ фæкъаддæр кæнын ма бауадза.

Тынг зæрдæмæдзæугæ уыд, поэт Гаматы Иваны курдиат. Фæнды йæ, цæмæй республикæйы фæзына ног риуылдаргæ нысан æмæ дзы хорзæхджынгонд цæуой, фæсивæдæй йæхи æгъдауджындæр æмæ æнтыстджындæрæй чи æвдиса, уыдон.

Суанты Виссарион Бирæгъзæнджы цæрæг у. Цы фарста систа, ууыл ныхас цæуы æрвылбон — кæстæртæн куысты бынæттæ нæй! "Куыст сын куы уаид, уæд сæм æгъдау дæр уаид. Уæд сæ сæры не 'взæрид хъуыды, кæцæй цы радавон, кæцæй цы самал кæнон, зæгъгæ", — загъта Виссарион.

Токты Валодяйы сагъæс уыд, абон æхсæнады йæ зæрды кæмæн цы ис, уый кæй аразы æмæ сын "ма кæн" зæгъæг кæй нæй, уый. "Фæнды дæ ирон бæрæгбæтты къæлиндар рауадз зыгъуыммæтæй, фæнды дæ съезд ацараз. 1997 ноябры "Стыр Ныхас" сарæзта "Ирон фæсивæды фыццаг съезд". Мæхæдæг уыдтæн уыцы съезды делегат æмæ ацыд бæрзонд æмвæзадыл. Ныр æхсæнадон змæлд "Иудзинад" (йæ сæргъы) Кучиты Батрадз расидт "Ирон мыггæгты фæсивæды фыццаг национ съезд". Дыккаг дæр нæ, фæлæ фыццаг. Куыд раст у, уый?! Уæд ма "Стыр Ныхас" та цы кусы, съездтæ аразын уымæн йæ комкоммæ хæс куы у, уæд? Йæ сæрты цæмæн ахызтысты?" — уыд карз йæ ныхас Валодяйæн, æмæ домдта, цæмæй ацы фарста хъæугæ уагыл æвзæрст æрцæуа.

Кучиты Русланы зæрдæ рагæй уыд республикæйы æхсæнадон змæлдты сæргълæуджыты æргом æмæ комкоммæ ныхасмæ фæхонын "Ныхас"-мæ. Ныр ацы хъуыддаг бахъæудзæн фæраздæр кæнын.

Бызыккаты Таймураз республикæйы царды йæхи базонын кодта хъæппæрисджын, зæрдæргъæвд лæппуйæ. Йæ нысантæй иу у йæ хæлæрттимæ Куырттаты комы кувæндæттæм базилын. æмбырды та загъта, рагæй кæуыл дзурæм, уыцы иудзинады, ирондзинады мæсыг Дзæуджыхъæуы амад куы 'рцæуид, уæд фæсивæд уым аразиккой фембæлдтытæ Ирыстоны разагъды лæгтимæ, дзуриккой ирон æгъдæуттæ, традицитæ æмæ культурæйы фарстатыл.

Бæцойты Зелим у Ирыстоны иузæрдиондæр кæстæртæй. Йæ тыхст, йæ мæт сты рæстæджы фарстатæ æмæ сыл куыд кусын хъæуы, уый. "Хъыгагæн, мах абон цæрæм нæ фыдæлты кадæй, хатдзæгтæ скæнгæйæ нæ, фыццаджыдæр, бакусын хъæуы æхсæнады национ æнæниздзинадыл. Сног кæнын хъæуы хъоды, ирон зиу. Кæстæр нал зоны йæ бынат царды, цы бартæ йæм хауы, уый æмæ уый аххосæй мæнгвæндæгтæм аздæхынц", — уыд йæ хъуыды Зелимæн.

Ирыстоны хистæрты æргом ныхас фæсивæдимæ у æнæмæнгхъæугæ мадзал. Æргом цы хъуыддæгтыл нæ дзурæм, уыдон гуыдырæхгæдæй баззайæгау, сæхи ‘гъдауæй лыггонд никуы æрцæудзысты.

ХЕТÆГКАТЫ Оксанæ
Авторы ист къамтæ

 
Наверх

 

Яндекс.Метрика